Czas zwiedzania – tam, gdzie rajcy panowie mieszkali, radzili i interesy prowadzili.

Jest rok 1850. a więc od dzisiaj, dzieli nas 175 lat.

Spójrzcie na wąskie kamieniczki, niektóre z nich, jak pisze ks. Łęga, mają tylko dwa okna, co się tłumaczy tem że niegdyś od okien trzeba było płacić podatek luksusowy.

I pod nogi, jest bruk, a nim oprócz ul. Pańskiej mógł poszczycić się tylko Rynek.
Cóż za wyróżnienie!

Zmierzcha, a tutaj znikąd światła, gdzie są latarnie?
W całym mieście są…zaledwie cztery lampy olejowe, które zawieszono na grubych łańcuchach tuż przed naszymi przenosinami. Jak myślicie, o której je gaszono? O świcie? Nic bardziej mylnego. Gaszono je o… dziesiątej wieczorem. W tym miejscu nie sposób pominąć postaci Juliusa Scharloka. Ten aptekarz, miłośnik świata roślin, starożytności, nauczyciel, radny miejski, parafialny, a w końcu społecznik, postanowił
wspomóc kasę miejską i zorganizował zbiórkę funduszy z przeznaczeniem na wspomniane oświetlenie. Nie dość, że skutecznie zebrał pieniądze, to na dokładkę załatwił tanie paliwo, niezbędne do funkcjonowania  urządzeń.

Był ponadto jednym z założycieli Spółki Budowlanej Bazar, działał również w strukturach grudziądzkiego  gniazda Towarzystwa Gimnastycznego Sokół. To nie wszystko! Alojzy Ruchniewicz należał też do Towarzystwa Naukowego w Toruniu, którego został dożywotnim członkiem. Za swoją działalność na polu  religijnym otrzymał godność szambelana papieskiego. Pamiętnego dnia – 23 stycznia 1920 r., obok Józefa Włodka i Juliana Szychowskiego podpisał protokół przejęcia miasta przez władze polskie. W 1921 r. został  radnym miejskim, którym pozostał nieprzerwanie przez wiele lat. Jako człowiek interesu posiadał udziały w  Browarze Kuntersztyn oraz w wydawnictwie Pielgrzym z Pelplina. Zasługi przemysłowca dostrzeżono też na szczeblu centralnym. w 1938 r. został odznaczony Krzyżem Niepodległości. Po wybuchu wojny na Alojzego  Ruchniewicza polowało Gestapo, dlatego zmuszony został do ucieczki i ukrycia się w Krakowie. Szczęśliwie  doczekał końca wojny i wrócił do Grudziądza.

Było to już inne miasto, zniszczone przez wojnę, gdzie nie było miejsca dla prywatnej inicjatywy, zwłaszcza  przemysłowej. Dawny właściciel fabryki likierów zamieszkał w domu przy ulicy Groblowej 12. W 1954 r. zmarła  jego zona Maria, a on odszedł rok później, 20 października 1955 r. Spoczął na cmentarzu katolickim przy ulicy Cmentarnej. W wolnej Polsce, w maju 1996 r. Rada Miejska Grudziądza podjęła uchwałę o przemianowaniu  dotychczasowej ulicy Nowotki na ulicę Alojzego Ruchniewicza. Tym samym uczczono pamięć Honorowego  Obywatela naszego miasta.

Tymczasem proponuję przyjrzeć się reklamom sklepów i przedsiębiorstw mających swoją siedzibę przy ulicy Pańskiej.

Zaczniemy od numeru 5-6 i 1889 r. Znajdował się tam wówczas…oddajmy głos reklamie: Sklep mięsny i wędliniarski założony w 1848 roku przez Ferdinanda Glaubitza przy ulicy Pańskiej 5-6 poleca wyśmienite pieczenie wyłącznie z młodych wołów, cieląt, baranów i świń, a także bogaty asortyment wędzonych szynek, kiełbas, boczku, smalcu, łoju itp. najwyższej jakości. Uwaga: zamówienia są realizowane szybko i sprawnie. Składamy zamówienie? Przejdźmy pod dobrze nam znaną Aptekę pod Lwem, aby przyjrzeć się jej ofercie,  pozostaniemy jak wyżej – w 1889 r. : Apteka pod Lwem i handel artykułami drogeryjnymi E. Rosenbohm, Grudziądz. Magazyn wszelkich artykułów drogeryjnych i technicznych dla domu, przemysłu i rolnictwa w najlepszej jakości i po najniższych cenach. Wazelina, oleje maszynowe, smary samochodowe, lakiery, karbolineum (chroni drewno przed gniciem) etc. Zawsze świeża woda mineralna. Seltzer i woda sodowa Dr. Schustera & Kaehlera, Gdańsk. Materiały opatrunkowe. Mydła, perfumy i wszystkie nowości medyczne.

Jak widzicie, w ówczesnej aptece nasi przodkowie mogli zakupić przysłowiowe mydło i powidło. W 1928 r. przy numerze 25 znajdował się Dom Wysyłkowy Polmyd, który reklamował się w Gońcu Nadwiślańskim w ten oto sposób: Znawcy piją tylko herbatę cejlońską „Japończyk”. Polecamy gatunki: „Gwiazda Japonii”, „Nadzwyczajna”, „Nr. 17” i w blaszankach czerwonych oraz luzem. Dom wysyłkowy „Polmyd” St. Łotysz i Ska., Grudziądz ul. Pańska 25, Telefon 39. 

Ja również, choć zaproszę Was jeszcze na Pańską 4: Na karnawał polecam po najniższych cenach: kapy, ordery, maski, serpentyny, konfetty, parasolki i syreny. M. Rostowa skład papieru i wyrobów tytuniowych. Grudziądz ul. Pańska nr. 4.

Spójrzcie proszę na rysunkową reklamę firmy Moritza Maschkego. Jak myślicie, czym handlował przedsiębiorca? Macie rację, prowadził, podobnie jak pani Rostowa skład materiałów piśmienniczych. Obok  wymienionych zakładów funkcjonowały również – skład towarów kolonialnych i delikatesów Pawła Ertelta  przy Pańskiej 16, fabryka czekolady i cukrów Glokona przy Pańskiej 13 czy hurtownia przyborów stolarskich  przy Pańskiej 2 należąca do M. Kaźmierczak. Nie sposób nie wspomnieć o fabryce octu przy Pańskiej 15  należącej do Józefa Mazura – wieloletniego prezesa Towarzystwa Właścicieli Nieruchomości w Grudziądzu.  Kończąc naszą dzisiejszą wizytę na ulicy Pańskiej, chciałbym przedstawić Wam również historię kryminalną,  wszak każda z ulic ma też swoje ciemne strony. Taką oto relację zdał Goniec Nadwiślański 18 stycznia 1933 r.:

To ci historia! Tymczasem żegnając się z Wami, zapraszam do wzięcia udziału w kolejnej wyprawie, w której zajmiemy się dziejami ulicy Szewskiej i Poprzecznej, a przy okazji poznamy dzieje pocztówki i jej związku z… polskim noblistą. Jakim? O tym już niebawem.

Do zobaczenia!