Czas zwiedzania – PARA BUCH…część I.

Tymczasem, jeśli mówimy o przyspieszeniu wypadałoby wspomnieć o… (nadstawiam uszu), tak!

W epoce wielkich fabryk, gdzie niezbędnym było ścisłe przestrzeganie czasu i terminów, zegar stał się wszechobecny. Wyobraźcie sobie, że pod koniec XVIII wieku na całym świecie produkowano rocznie 350 – 400 tysięcy egzemplarzy kieszonkowych zegarków, by w samym 1875 r. powstało ich aż… 2,5 miliona. Liczby robią wrażenie, prawda?

Ale…nie byłoby tych wszystkich udogodnień,
gdyby nie niespotykany wcześniej wielki przewrót w nauce
i technice zwany rewolucją przemysłową.

Wyobraźcie sobie, że niektórzy porównują ją do wynalezienia rolnictwa, tak była ważna! Ojczyzną wspomnianej rewolucji była Anglia, gdzie dwoje zdolnych Thomasów – Savery i Newcomen – wzięli sobie do serca przysłowie mówiące o tym, że potrzeba jest matką wynalazku. Potrzebą była zbierająca się w kopalniach woda, którą pompowano ręcznie, a było to niezwykle uciążliwe. Tym samym należało pomóc górnikom, a lekiem na trapiące ich problemy było opracowanie przez pierwszego – Thomasa Savery’ego pompy napędzanej energią pary
i udoskonalenie tejże maszyny przez drugiego – Thomasa Newcomena. Dwójkę zdolnych Anglików uzupełnił Szkot – James Watt, który oprócz tego, że ulepszył maszynę kolegów, to na potrzeby określenia mocy silników określił nową jednostkę – koń mechaniczny, która towarzyszy nam po dziś dzień. Z kolei od nazwiska Szkota nazwano jednostkę mocy – wat. Po tym nieco przydługim, lecz zapewniam Was potrzebnym wstępie, pora przyjrzeć się jak rewolucja przemysłowa przyjęła się w XIX – wiecznych Prusach, w których granicach znajdował się wówczas Grudziądz. A zacząć musimy od postaci… Napoleona Bonaparte – cesarza Francuzów, który dzięki militarnemu geniuszowi, przetrącił pruski kręgosłup.
Z pomocą pokonanym przyszedł Aleksander I – car Rosji, dzięki któremu Prusy, choć znacznie okrojone – straciły ponad połowę dotychczasowego terytorium – przetrwały katastrofę.

I wyciągnęły z niej wnioski.

Umiejętności, wykształcenie, nabyte doświadczenie i… szczęście, pomogły Augustowi odnieść sukces. Dlaczego wspomniałem o szczęściu? Po pierwsze wiadomo – bez choćby odrobiny szczęścia bardzo trudno o życiowe powodzenie, a po drugie – August Ventzki był tym, którego szczęście i przypadek pokochały.

 A było tak: młody i zdolny inżynier, który zajmował się instalacją maszyn parowych i naprawą maszyn rolniczych podczas swojej pracy poznawał okolicznych właścicieli ziemskich, z którymi nawiązywał bliskie relacje. Jednym z takich właścicieli był Otto Reichel z Turznic, który skarżył się Ventzkiemu na niską jakość maszyn rolniczych oferowanych na rynku, a dotyczyło to zwłaszcza pługów. Pamiętacie Pomysłowego Dobromira?

Podobnie jak w przypadku chłopca – wynalazcy – tak i w głowie Augusta zakiełkowała odkrywcza myśl. Zaoferował rolnikowi własnoręczne skonstruowanie pługa. Okazało się, że wywiązał się z tego zadania wzorowo – maszyna była praktyczna i niezawodna. Ruszył marketing szeptany – wieść o wynalazku młodego inżyniera niosła się od majątku do majątku i tym samym Ventzki zyskał liczne grono odbiorców swojego towaru.
W związku ze wzrostem zamówień koniecznym stała się rozbudowa warsztatu, co też się stało. Powstała własna odlewnia staliwa i żeliwa, powiększył się park maszynowy i powierzchnia samej fabryki. Przybywało nowych pomysłów i wynalazków m.in. sukcesem, okazało się  wprowadzenie na rynek parnika do paszy dla bydła skonstruowanego w 1889 r.

Zapytacie: co było w nim takiego niezwykłego?

A przy okazji uzyskał najwyższą nagrodę Niemieckiego Towarzystwa Rolniczego na wystawie w Królewcu w 1892 r. W ciągu najbliższych kilku lat fabryka mogła pochwalić się ofertą obejmującą wszystkie rodzaje maszyn rolniczych brony, kultywatory, zgrabiarki konne itp. Gablota z nagrodami powiększyła się już w 1898 r., gdy najnowszy pług produkcji grudziądzkiej fabryki wziął udział w konkursie  orki w westfalskim Rothehaus. Na miejscu nie miał sobie równych, wszak pokonał aż 24 konkurentów!

Otrzymał główną nagrodę i miano Zwycięzcy z Rothehaus.
Stał się symbolem fabryki, która za punkt wyjścia obrała sobie innowacje techniczne. Bo nie sztuką jest produkować tak jak inni, ale produkować na nowo i lepiej. A wyroby grudziądzkiej fabryki trafiały np. do Francji, o czym informuje pocztówka – po jej lewej stronie widzimy kultywator Ventzkiego, a pod ilustracją czytamy – maksimum uprawy przy minimum pracy, po prawej stronie parownik do ziemniaków na paszę.

W tym miejscu wróćmy na chwilę do sprawy wykupywania ziemi przez chłopów. Jak pamiętacie, nie wszyscy chłopi mogli pozwolić sobie na zakup ziemi, ci, których nie było na to stać przenosili się najczęściej do miast w poszukiwaniu zajęcia. Przybywali też do Grudziądza, dzięki czemu zarówno oni, jak i ich potomkowie zatrudniani byli w miejscowych fabrykach,  w tym w zakładach Ventzkiego. August Ventzki umiał zadbać o swoich podwładnych, wśród których cieszył się szacunkiem. O dynamicznym rozwoju fabryki świadczy m.in. wzrost zatrudnienia.

W wieku 67 lat zmarł wczoraj we Wrzeszczu na chorobę wewnętrzną honorowy obywatel miasta Grudziądza, który po secesji rodzinnego miasta na rzecz Polski, zamieszkał w Gdańsku – tajny radca dr inż. August Ventzki. Jako młody człowiek otworzył w Grudziądzu warsztat naprawczy urządzeń rolniczych, który z biegiem lat przekształcił w spółkę akcyjna, której został dyrektorem i głównym akcjonariuszem. Miał tam okazję zastosować z dużym powodzeniem własne wynalazki. W czasie wojny wynalazł karabin maszynowy, który wprowadzono na uzbrojenie wszystkich państw sprzymierzonych z Niemcami. Gdańska Wyższa Szkoła Techniczna nadała mu – po otrzymaniu na początku stulecia tytułu radcy handlowego i w czasie wojny, tajnego radcy handlowego – w uznaniu jego umiejętności technicznych tytuł doktora – inżyniera.

Choć założyciel fabryki zmarł, grudziądzka Unia trwała, zapewniając zatrudnienie i byt wielu pokoleniom grudziądzan. Pamiątki związane z fabryką Augusta Ventzkiego podziwiać możesz na wystawie stałej w Dziale Historii Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi i na wystawie w Muzeum Handlu Wiślanego. Tymczasem w kolejnej części przeniesiemy się na dzisiejszą al. 23 Stycznia, a konkretnie jej fragment noszący dawniej nazwę ulicy Górnotoruńskiej (Oberthornerstrasse) i 3 Maja, by porozmawiać o dwóch takich, co emaliernię zbudowali. I nie tylko.